Sáng 9-8-2012, Hội Khoa học lịch sử Việt Nam phối hợp với Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh, UBND huyện Đức Thọ đã tổ chức Tọa đàm khoa học về Hoàng hậu Bạch Ngọc và khởi nghĩa Lam Sơn.

Hội thảo do Giáo sư, Viện sĩ Phan Huy Lê chủ trì với sự tham gia của các nhà khoa học, lịch sử đầu ngành như nhà sử học Dương Trung Quốc, Lê Văn Lan... Giáo sư Đào Vọng Đức và các nhà địa phương học Thái Kim Đỉnh, Võ Hồng Huy…

Dâng hương tại chùa Am trước khi vào Tọa đàm

    Đã có 13 tham luận của các nhà nghiên cứu lịch sử gửi đến tham dự, trong đó có các tham luận đáng quan tâm như: Hoàng hậu Bạch Ngọc và công lao khẩn hoang cứu nước (GS Phan Huy Lê), Điền trang của Hoàng hậu Trần Thị Ngọc Hào trong khởi nghĩa chống quân Minh xâm lược (PGS-TS Nguyễn Thị Phương Chi), Những chứng tích của Hoàng hậu Bạch Ngọc ở vùng La Giang - Đức Thọ (nhà địa phương học Thái Kim Đỉnh), Thư tịch chữ Hán, chữ Nôm, chữ Pháp và chữ Việt ghi chép về Hoàng hậu Bạch Ngọc, Hoàng hậu Bạch Ngọc - vợ vua Trần Thế Tông và là nhạc mẫu của Lê Thái Tổ - Lê Lợi (TS Trần Hậu Tâm)….và phát biểu của Giáo sư Lê Văn Lan.

    Toạ đàm bên cạnh tập trung vào những đóng góp to lớn của Hoàng hậu Bạch Ngọc trong khởi nghĩa Lam Sơn cũng đã đề cập đến những vấn đề rất đáng quan tâm về thân thế, sự nghiệp của bà.           Theo truyền thuyết, Hoàng hậu Bạch Ngọc tên thật là Trần Thị Ngọc Hào, quê ở làng Tri Bản, Huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh. Thời trẻ, bà nổi tiếng nết na xinh đẹp, có tài đối đáp. Trong một lần du sơn, bà gặp vua Trần Duệ Tông. Nhà vua cảm mến và đưa cô gái tài sắc vẹn toàn này về cung, phong cho làm Hoàng Hậu, đặt hiệu là Bạch Ngọc.

   Cuối thế kỷ 14, triều đại nhà Trần gặp khó khăn, bà và con gái Huy Chấn (tức Trần Thị Ngọc Hiền) trở về quê hương. Sau 50 ngày đêm thì đến Đức Thọ và bà quyết định dừng chân ở chân núi Trà, núi Cốc. Hoàng hậu Bạch Ngọc cùng 170 tùy tùng đã chiêu dân lập ấp khai khẩn đất hoang, xây dựng trang trại trên cả một vùng đất rộng lớn với 45 thôn xã trang ấp được thiết lập trên địa bàn 6 tổng của 4 huyện là Hương Sơn, Đức Thọ, Can Lộc, Hương Khê với diện tích gần 4000 mẫu.

      Năm 1425, khi vua Lê Lợi kéo quân về xứ Nghệ đã lấy trang trại của bà làm hậu cứ và lập công chúa Huy Chân làm cung phi. Trang trại của Hoàng Hậu Bạch Ngọc là nơi tích lũy, cung cấp quân lương và trở thành hậu cứ vững chắc cho cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược của vua Lê Lợi đến ngày toàn thắng.

        Hoàng hậu Trần Thị Ngọc Hào mất ngày 22.6 niên hiệu Hồng Đức. Các đời vua Lê thấy công đức lớn lao của bà đã cho tạc tượng bằng đồng thờ tại chùa Am, nay thuộc xã Đức Hòa, Huyện Đức Thọ.

     Đó là truyền ngôn qua các phả tộc và một số tài liệu không phải là chính sử. Vì vậy các học giả cũng đã chỉ ra những điểm chưa chuẩn xác về niên đại, tổi tác, tước vị…Đây là những vấn đề mà các học giả cần tiếp tục đầu tư, nghiên cứu. Và đặc biệt Giáo sư Lê Văn Lan còn cung cấp một thông tin rất mới là Hoàng hậu Bạch Ngọc còn là bà tổ của ca trù Hà Tĩnh.

   Tuy nhiên GS Phan Huy Lê cũng khẳng định tuy những cứ liệu lịch sử về nhân vật Hoàng hậu Bạch Ngọc từ trước đến nay chỉ bằng con đường truyền miệng trong dân gian nhưng nhân vật này là có thật. Vì vậy những thông tin đã công bố tại buổi tọa đàm này là cứ liệu lịch sử tin cậy để tiếp tục nghiên cứu các di tích về Hoàng hậu Bạch Ngọc./.

Thái Văn Sinh