Mấy băn khoăn về câu đối ở đền Nguyễn Biểu.

     Đền Nguyễn Biểu qua 7 tháng thi công đến nay cơ bản hoàn thành. Người qua kẻ lại đều tấm tắc khen đền đẹp, hoành tráng xứng tầm với danh nhân Nguyễn Biểu. Riêng phần câu đối cũng cơ bản khắc xong sau 3 lần phải làm đi làm lại. Tôi đã nhiều lần góp ý cho UBND xã, con cháu họ Nguyễn Biểu, thợ khắc câu đối nhưng nay vẫn chưa yên tâm.. Sau khi tham khảo các taì liệu trong đó có văn bản của ông Thái Kim Đỉnh (TKĐ) do ban VH xã gửi cho tôi một bản, tôi đăng website LA SƠN YÊN HỒ để xin ý kiến của những người có hiểu biết, đồng thời xin ý kiến của một số người già, người am hiểu Hán Nôm, nhưng đến nay vẫn áy náy vì   3 câu đối sau vẫn có chổ cần bàn:

1/- Cặp câu số 1 ( mặt trước) ở Thượng điện:

Lam kiều thất nguyệt hoàn trung tiết.

Hồ miếu thiên thu hiển nghĩa từ.

Câu này bị sửa chữ LAM thành chữ GIANG.

      Là một người ở gần đền, lại rất quan tâm đến vấn đề nay nên tôi nhớ rất rõ nguyên gốc cũ ở đền là như thế. Theo tôi không nên sửa bởi lẽ:

-         Câu đối này có từ lâu, lại rất hay, ta nên dùng bản gốc. Ông Thái Kim Đỉnh nói dùng chữ Giang hay hơn chữ Lam theo tôi là chưa thoả đáng. LAM KIỀU chỉ cụ thể là chiếc cầu trên sông Lam. Còn Giang kiều thì chỉ chiếc cầu bắc qua sông mà thôi. Tính khu biệt của LAM KIỀU  rõ hơn GIANG KIỀU nhiều.  Mặt khác LAM KIỀU đối với HỒ MIẾU  sẽ chỉnh hơn khi dùng GIANG KIỀU.

-         Ông TKĐ còn góp ý nên thay chữ TỪ trong câu trên bằng chữ THANH nhưng thợ vẫn dùng chữ TỪ như bản gốc khi khắc.

2/-  Cặp câu số 2 ( 2 mặt đối diện) ở Thượng điện:

Yên Quốc tự tiền giáo chính khí

Bình Than quân thứ chấn anh uy.

Hai câu này chữ GIÁO ở vế trên đã được thay bằng chữ THU. Chữ GIÁO chỉ Nguyễn Biểu trước chùa Yên Quốc đang dạy cho tuớng giặc Trương Phụ những lời chính khí, lẽ phải. Chữ GIÁO ở nguyên bản hay hơn chữ THU được thay thế.

3/-  Cặp câu ở Hạ điện:

Mạ Phụ Lam thành danh tại sử

Phù Trần trung nghĩa quốc tri ân.

Câu này bị sửa chữ TRI thành chữ TRUY.

Theo tôi cũng như trên đây. Ta không nên đổi chữ vốn có của đền. Chữ TRUY  không thể hay hơn chữ TRI được bởi lẽ. TRI  theo từ điển hiện dùng có nghĩa là biết, ghi nhớ. Còn chữ TRUY là nhớ lại sự trước, về sau mới ghi nhận, như ta vẫn truy tặng danh hiệu cho Liệt sỹ, mẹ Việt Nam anh hùng,… gần đây.

4/-  Cặp câu đối ở cột nanh ( trụ biểu) phía cổng nhìn từ trong đền ra:

Thiên lí tại nhân tâm Đường miếu Tống từ như cố

Anh linh chấn nghĩa khí Trần Triều Lê đại như kim.

       Theo tôi được biết, trong khi treo câu đối chữ Hán thì câu nào có chữ cuối cùng mà vần trắc thì phải treo bên phải, theo hướng đối diện với người nhìn. Câu này thực tế đã treo ngược lại vị trí theo quy định trên.  Nhìn chung đền có 9 cặp câu đối thì 8 câu đã treo đúng  như vậy. Riêng câu đối này tôi thấy làm ngược lại. Không hiểu vì sao? Hay là họ quan niệm là theo hướng đi ngoài cổng vào cho đó là bên phải?

       Mấy băn khoăn như vậy, mong được các bạn đọc, biết nhiều hiểu rộng góp ý.

Trần Quốc Thường - ĐT 0915226760

Thôn 5 -Yên Hồ -Đức Thọ -Hà Tĩnh.